Young Thai Artist Award - 3D

สาขาภาพถ่าย

PHOTOGRAPHY

อำพรรณี สะเตาะ

‘อำพรรณี สะเตาะ’
คือศิลปินอิสระและอาจารย์ประจำสาขาศิลปะภาพถ่ายและสื่อทัศนภาพ วิทยาลัยการออกแบบ มหาวิทยาลัยรังสิต เจ้าของรางวัลยอดเยี่ยม สาขาภาพถ่าย โครงการรางวัลยุวศิลปินไทย 2550 หรือ Young Thai Artist Award 2007

เธอเชื่อว่า ภาพถ่าย คือภาษาที่ใช้สื่อสารในการทำงานศิลปะ ภาพถ่ายสามารถขับเคลื่อนบางอย่างและเป็นสารตั้งต้นของคำถามปลายเปิดให้ผู้คนในสังคมพูดคุยกันได้ อย่างที่เธอได้ตั้งคำถามกับสังคมผ่านชุดผลงาน ทั้ง ‘ปอเนาะ’ ที่นำเสนอเรื่องราวอีกแง่มุมในพื้นที่ชายแดนภาคใต้ที่สื่อหลักไม่ได้นำเสนอ ‘Muslimah’ และ ‘Under The Hijab’ กับเรื่องราวของหญิงมุสลิมที่ออกมาเรียกร้องสิทธิ์ให้ตนเองและให้สามีของพวกเธอ ซึ่งเป็นผู้ถูกกระทำในภาวะความไม่สงบที่ชายแดนใต้ และ ‘Burqa’ กับการตั้งคำถามถึงสิทธิเสรีภาพในการนับถือศาสนา เมื่อประเทศฝรั่งเศสออกกฎหมาย ห้ามผู้คนในทุกศาสนา แสดงอัตลักษณ์ทางศาสนา เช่น การคลุมฮิญาบ

“ศิลปะไม่ได้พูดเพียงเรื่องของตนเอง แต่สะท้อนทั้งโลก สังคม และมนุษย์ในแต่ละช่วงเวลา ตอนแรกการถ่ายภาพตอบโจทย์เพียงทางใดทางหนึ่ง พอเติบโตมากขึ้น เราค้นพบว่าภาพถ่ายนั้นมีพลังมากกว่าที่คิด รูปของเราและตัวเราเป็นภาพสะท้อนความเป็นมนุษย์ในสังคม ซึ่งอาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ทำให้คนกลับไปคิดทบทวนกับงานที่เราสร้างสรรค์มากขึ้น”

อ่านเพิ่มเติม

        “ภาพถ่าย คือภาษาที่ใช้สื่อสารในการทำงานศิลปะ ในอดีต ภาพถ่ายอาจเป็นเพียงเครื่องมือที่ใช้ในการสื่อสารหรือการทำงานเชิงพาณิชย์ แต่หลังจากที่เราทำงานมาระดับหนึ่ง จะเห็นว่า ภาพถ่ายเป็นภาษาที่ใช้สื่อสารในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะเช่นเดียวกัน”
        ‘อำพรรณี สะเตาะ’
คือศิลปินอิสระและอาจารย์ประจำสาขาศิลปะภาพถ่ายและสื่อทัศนภาพ วิทยาลัยการออกแบบ มหาวิทยาลัยรังสิต เจ้าของรางวัลยอดเยี่ยม สาขาภาพถ่าย โครงการรางวัลยุวศิลปินไทย 2550 หรือ Young Thai Artist Award 2007 เธอเชื่อว่า ภาพถ่ายสามารถขับเคลื่อนบางอย่างและเป็นสารตั้งต้นของคำถามปลายเปิดให้ผู้คนในสังคมพูดคุยกันได้
        อำพรรณีบอกว่า ศิลปะสามารถขับเคลื่อนหรือเปลี่ยนแปลงสังคมได้ แต่ไม่ใช่ทั้งหมด ศิลปินคือมนุษย์ที่ต้องการพูดถึงเรื่องของความเป็นมนุษย์ในแง่ต่าง ๆ ทั้ง ความเหลื่อมล้ำ ความเท่าเทียม หรือเสรีภาพทางศาสนา จึงมีความเป็นไปได้สูงที่ศิลปะจะสามารถเปลี่ยนแปลงสังคม ซึ่งอาจก่อให้เกิดการตั้งคำถาม พูดคุย และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของมนุษย์ในทางที่ดีขึ้น
        ภูมิลำเนาของอำพรรณีอยู่ที่อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี เธอเกิด เติบโต และใช้ชีวิตที่นั่นตั้งแต่เด็ก จากนั้นจึงเข้าศึกษาต่อระดับปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยรังสิต คณะศิลปกรรม สาขาศิลปะภาพถ่าย ซึ่งช่วงเวลาที่เธอกำลังเรียนอยู่มหาวิทยาลัย เป็นช่วงเริ่มเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบใน 3 จังหวัดชายแดนใต้ กับข่าวการเสียชีวิตของเยาวชนในพื้นที่ ที่สื่อกระแสหลักออกมารายงานว่า ‘เป็นเยาวชนที่เคยจบจากโรงเรียนเอกชนที่เปิดสอนศาสนาอิสลามและสามัญ’ เรียกว่า โรงเรียนปอเนาะ
        เมื่อภาพลักษณ์ของ ‘ปอเนาะ’ ถูกนำเสนอว่าเป็นสถานที่ที่ฝึกการก่อความไม่สงบ เธอจึงสร้างสรรค์ผลงานเป็นสารคดี ‘ชุดปอเนาะ’ เพื่อเล่าเรื่องปอเนาะจากประสบการณ์ที่เคยสัมผัส เผยแพร่ให้กับสังคมได้เรียนรู้และเข้าใจความสวยงามของศาสนาที่มีอยู่ในชีวิตของผู้คนพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้
        เธอเล่าว่า ถัดจากผลงานชุดปอเนาะ คือ ‘Under The Hijab’ งานชุดนี้ถูกส่งเข้าประกวดโครงการ Young Thai Artist Award 2007 และคว้ารางวัลยอดเยี่ยม สาขาภาพภ่าย โดยได้รับแรงบันดาลใจมาจากผู้หญิงมุสลิมที่ออกมาเรียกร้องให้สามีของพวกเธอ ซึ่งแท้จริงแล้วเป็นผู้ถูกกระทำ จนก่อให้เกิดความสูญเสียจากสถานการณ์ความไม่สงบ
        “เราดีใจมากที่ได้รับรางวัล Young Thai Artist Award ทำให้รู้สึกว่ามีคนสนใจงาน สามารถพัฒนาและต่อยอดจากผลงานชุดนี้ได้ จากนั้นเราก็ไม่หยุดทำงานอีกเลย มีโปรเจกต์ต่อเนื่องกันเรื่อย ๆ จากตอนที่ได้รับรางวัลจนถึงปัจจุบัน เรารู้สึกว่า ภาพถ่ายของเราทำหน้าที่บางอย่าง สามารถช่วยขับเคลื่อนหรือช่วยเหลือสังคมได้อยู่บ้าง”
        หลังจากนั้น อำพรรณีก็ผลิตผลงานอย่างต่อเนื่องภายใต้แนวคิดคล้ายกัน โดยผลงานอีกชุดมีชื่อว่า ‘Muslimah’
        “Muslimah เป็นงานชุดแรกที่กลับไปถ่ายผู้หญิงมุสลิมในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ใช้ภาพถ่ายพูดถึงประเด็นว่า ผู้หญิงมุสลิมออกมาประท้วงสิทธิ์ของตนเอง ในพื้นที่ที่เกิดความไม่สงบ ทำให้สามีเขาเสียชีวิต ลูกต้องอยู่แบบไม่มีพ่อแม่ โดยสื่อกระแสหลักอาจมีมุมมองอีกแบบหนึ่ง แต่งานของเราอยู่ในฐานะของคนในพื้นที่ 3 จังหวัด ซึ่งเราก็เป็นผู้หญิงมุสลิมคนหนึ่ง เราอยากพูดเพื่อเป็นภาพสะท้อนหรือกระบอกเสียงของกลุ่มผู้หญิงมุสลิมที่ต้องสูญเสียทุกอย่าง ทั้งความรู้สึกก็ดี หรือในคนที่เขารักก็ดี เรานำเสนอผ่านงานภาพถ่ายบุคคลที่เป็นผู้หญิงมุสลิมทั้งหมด”
        หลังจากนั้น เธอได้ไปศึกษาต่อที่เมืองอัรล์ส์ (Arles) ประเทศฝรั่งเศส ซึ่งเป็นช่วงที่รัฐบาลฝรั่งเศสออกกฎหมาย ห้ามผู้คนในทุกศาสนา แสดงอัตลักษณ์ทางศาสนา ซึ่งตรงกับศาสนาอิสลามมากที่สุด เช่น การคลุมฮิญาบ
        “ประเด็นในการทำงานทุกชุด มักเกิดจากประเด็นที่กระทบใจในแต่ละช่วงเวลาและช่วงอายุหนึ่งของเรา ตอนไปเรียนเพิ่มที่ฝรั่งเศส ช่วงนั้น นิโกลาส์ ซาร์โกซี ออกกฎหมายห้ามทุกคนแสดงอัตลักษณ์ทางศาสนาในพื้นที่สาธารณะ จึงเกิดการตั้งคําถามถึงสิทธิเสรีภาพในการนับถือศาสนาของผู้คนที่นั่น เกิดเป็นโปรเจกต์หนึ่งที่ชื่อว่า ‘Burqa’
        “เป็นเรื่องของผู้หญิงมุสลิมที่ไม่สามารถใส่ชุดนิกอบ (Niqab) หรือว่าชุดบรูกา (Burqa) ที่ปิดหน้าในที่สาธารณะได้ เราตั้งคําถามถึงสิทธิเสรีภาพว่าควรหรือไม่ เพราะการนับถือศาสนาเป็นสิทธิเสรีภาพตามหลักสากล นับถือได้ตราบใดที่ไม่ได้ไปสร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น
        “ก่อนหน้าที่จะไปเรียนเราไม่ได้คลุมผม พอเจอกับเหตุการณ์ที่ฝรั่งเศส เราย้อนกลับสู่ความเป็นมุสลิม ได้ศึกษาความเป็นศาสนาอิสลามมากขึ้น และด้วยการทำงานคอนเซปต์นี้ จึงคลุมฮิญาบตั้งแต่ตอนนั้นเป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งการคลุมฮิญาบไม่ใช่แค่นำผ้าเปล่ามาคลุม แต่เป็นเหมือนการปกป้อง และให้ความรู้สึกลึกซึ้งในหัวใจเรา”
        ในการทำงาน อำพรรณีกำหนดภาษาของภาพก่อนเลือกใช้กล้องประเภทต่าง ๆ เพื่อให้เหมาะสมกับสารที่ต้องการจะสื่อมากยิ่งขึ้น
        “ยุคหนึ่งมีการใช้กล้องฟิล์มเป็นภาพถ่ายขาว-ดำ อีกยุคสลับมาใช้ฟิล์มสี หรือกล้องดิจิตอล เพื่อให้ทุกอย่างตอบโจทย์กับชิ้นงาน ซึ่งแต่ละชุดภาพ มีการเลือกที่แตกต่างกันไป บางชิ้นก็มีงานวิดีโอ เราจะเลือกกล้องดิจิตอลที่ถ่ายงานวิดีโอได้ ขึ้นอยู่กับภาษาภาพที่ต้องการสื่อ”
        เธอเปรยว่า ศิลปะภาพถ่ายไม่ใช่เพียงแค่รูปภาพที่หยุดนิ่ง แต่มันแฝงไปด้วยความทรงพลัง และมีอิทธิพลสะท้อนความเป็นโลก สังคม และมนุษย์
        “ศิลปะไม่ได้พูดเพียงเรื่องของตนเอง แต่สะท้อนทั้งโลก สังคม และมนุษย์ในแต่ละช่วงเวลา ตอนแรกการถ่ายภาพตอบโจทย์เพียงทางใดทางหนึ่ง พอเติบโตมากขึ้น เราค้นพบว่าภาพถ่ายนั้นมีพลังมากกว่าที่คิด รูปของเราและตัวเราเป็นภาพสะท้อนความเป็นมนุษย์ในสังคม ซึ่งอาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ทำให้คนกลับไปคิดทบทวนกับงานที่เราสร้างสรรค์มากขึ้น”

ผลงานที่ภาคภูมิใจ

Title of Work

"Lost Motherland 2016 "

แนวความคิด

Lost Motherland 2016 เป็นผลงานเกี่ยวกับบ้านเกิดพลัดถิ่น ของผู้อพยพ ซึ่งตระหนักถึงการดำรงอยู่ของเราเองบนพื้นที่หนึ่งในช่วงวิกฤติที่เกิดจากอำนาจของรัฐและความขัดแย้งผู้คน เพื่อความพยายามที่ต้องการให้เราตระหนักถึงความจำเป็นของศักดิ์ศรี อัตลักษณ์ เชื้อชาติ และคุณค่าที่แท้จริงของชีวิตมนุษย์