Young Thai Artist Award - 3D

สาขาภาพยนตร์

FILM

อนุชา บุญยวรรธนะ

‘นุชี่-อนุชา บุญยวรรธนะ’ คือผู้กำกับและเขียนบท นายกสมาคมผู้กำกับภาพยนตร์ไทย เจ้าของรางวัลสุพรรณหงส์ครั้งที่ 28 และเจ้าของรางวัลยอดเยี่ยม สาขาภาพยนตร์ ในโครงการรางวัลยุวศิลปินไทย 2547 หรือ Young Thai Artist Award 2004 จากผลงาน ‘ตามสายน้ำ’ หนังเกย์ที่เล่าเรื่องความหลากหลายทางเพศและพุทธศาสนา ที่ถือว่าเป็นผลงานที่ค่อนข้างแหกกฎสังคมไม่น้อย

จากยุคก่อนที่หนังแนวนี้ถูกมองเป็นความแปลกใหม่ เมื่อเวลาเปลี่ยน ความคิดคนย่อมเปลี่ยนตาม หนังของเธอทำให้คนดูมีความเข้าใจในเรื่องความหลากหลายและประเด็นอื่น ๆ มากขึ้น

“พอเริ่มทำแนวนี้ คนก็เริ่มเห็นตลาด นายทุนเข้ามา คนก็มีโอกาสได้ดูมากขึ้น เข้าใจมากขึ้น เพราะมองย้อนกลับไป การที่ผู้ชายแสดงความรักต่อกันในที่สาธารณะ คนมองว่าน่าเกลียด แต่ตอนนี้เป็นความน่ารัก คนที่ยอมรับได้มีมากขึ้นเรื่อย ๆ นี่คืออิมแพ็คของสื่อภาพยนตร์และซีรีส์ ศิลปะมีส่วนในการเปลี่ยนแปลงสังคมได้ อันนี้เราเห็นกันชัดเจนเลย มันเร็วมากนะ 20 กว่าปีเอง”

อ่านเพิ่มเติม

        “ในบางประเทศที่ผู้มีความหลากหลายทางเพศยังต้องใช้ชีวิตหลบ ๆ ซ่อน ๆ ความนิยมของภาพยนตร์หรือซีรีส์แนวนี้จะช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลง เกิดความเข้าใจ และยอมรับความหลากหลายในแง่มุมอื่น ๆ ได้”
        ‘นุชี่-อนุชา บุญยวรรธนะ’ ผู้กำกับและเขียนบท นายกสมาคมผู้กำกับภาพยนตร์ไทย เจ้าของรางวัลสุพรรณหงส์ครั้งที่ 28 และเจ้าของรางวัลยอดเยี่ยม สาขาภาพยนตร์ ในโครงการรางวัลยุวศิลปินไทย 2547 หรือ Young Thai Artist Award 2004 อยากเห็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่ว่าด้วยความหลากหลายทางเพศเปลี่ยนแปลงไปในอนาคต
        เธอบอกว่า ศิลปะมีส่วนช่วยในการเปลี่ยนแปลงสังคมไทยอย่างเห็นผลชัดเจน โดยมี 3 องค์ประกอบหลัก คือ ผู้ผลิตสื่อ, ชุมชน ในที่นี้หมายถึง LGBTQIA+ ทุกคน และตัวผู้รับชม โดยทุกภาคส่วนต้องมีการสื่อสารซึ่งกันและกัน ร่วมแก้ไข พัฒนาผลงานชิ้นต่อ ๆ ไปให้สื่อสารเรื่องของความหลากหลายทางเพศได้อย่างถูกต้องมากขึ้น และดีมากขึ้นไปอีก แต่ก่อนจะมองถึงวันข้างหน้า เรื่องราวในวันวานและวันคืนก่อนจะเป็นเธอในวันนี้คือส่วนสำคัญของก้าวย่างในวงการ
        ประตูสู่วงการศิลปะเปิดขึ้นตั้งแต่สมัยเรียนอยู่มัธยมปลาย อันที่จริงเธอเป็นเด็กห้องวิทย์ที่มีคำว่าเรียนเก่งติดตัวเป็นทุนเดิม การสอบเข้าคณะแพทยศาสตร์ วิศวกรรรมศาสตร์ หรือนิติศาสตร์จึงไม่ใช่เรื่องใหญ่โต ดีไม่ดี คงเป็นก้าวเดินที่เป็นไปตามธรรมเนียมของคนในยุคสมัยนั้น
        แต่ไป ๆ มา ๆ นุชี่เลือกหักพวงมาลัยเข้าคณะนิเทศศาสตร์ด้วยคะแนนอันดับ 1 ของประเทศ
        “เรารู้สึกว่าน่าจะทำทางด้านศิลปะได้ดีกว่า จากการได้ลองทำงานสื่อช่วงมัธยม ถ้าเป็นยุคนี้คงเรียกว่าทำคอนเทนต์ แต่เราเรียนสายวิทย์มา อยู่ ๆ ไปวาดรูปแข่งกับคนที่เขาเรียนเฉพาะด้านก็ไม่ได้ สิ่งที่เราจะทำได้ต้องมีวิทยาศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์เข้ามาผสม นั่นคือนิเทศศาสตร์ที่เป็นศาสตร์และศิลป์” นุชี่อธิบาย
        ซึ่งเธอก็ทำได้ดีสมคำบอกเล่า ช่วงปี 1 หนังสั้นของเธอได้มีโอกาสฉายบนเวทีประกวดของคณะ พร้อมกับได้รางวัลติดไม้ติดมือกลับมา และหนังเรื่องนั้นก็เป็น ‘หนังเกย์’
        “ค่อนข้างแปลกใหม่ในยุคนั้น หนัง LGBTQ ไทยตอนนั้นส่วนใหญ่ คนจะคุ้นเคยกับตัวละครที่เป็นกะเทย เป็นกลุ่มผู้ชายที่อยากเป็นผู้หญิง แต่สิ่งที่เราทำคือการเล่าเกี่ยวกับตัวละครที่เป็นเกย์ ซึ่งเป็นเพศสภาพ เพศวิถี ที่สังคมไทยตอนนั้นยังไม่ยอมรับหรือรู้จักมาก และหนังของเรามีฉากเลิฟซีนระหว่างผู้ชายกับผู้ชายด้วย”
        นุชี่มองว่า
การทำหนังเรื่องนั้นแปลว่าตัวเธอในตอนนั้นอาจกำลังสนใจเรื่องราวความรักหรือดราม่าของคนที่มีเพศสภาพหรือเพศวิถีที่เป็นเกย์ หลังจากนั้นเวลาล่วงเลยจนถึงช่วงมหาวิทยาลัยปี 4 ภาพยนตร์วิทยานิพนธ์ของเธอในชื่อเรื่องว่า ‘ตามสายน้ำ’ ถูกส่งมายังงานประกวด YOUNG THAI ARTIST AWARD ปี 2004 พร้อมคว้ารางวัลยอดเยี่ยมไปครอง
        ตัวละครใน ‘ตามสายน้ำ’ ยังคงถูกเล่าผ่านเพศสภาพที่เป็นเกย์ แต่มากไปกว่านั้น เธอใส่ความสนใจเกี่ยวกับพุทธศาสนาเพิ่มเข้ามา จนพอจะพูดได้ว่า งานชิ้นนี้ค่อนข้างแหกกฎสังคมไม่น้อย กับการนำปรัชญาทางศาสนาพุทธมารวมเข้าไว้ด้วยกันกับความสัมพันธ์แบบชายรักชาย ความไม่เที่ยงของความรักและคำสัญญา ไปจนถึงความเป็นอนิจจัง
        “เรายังสนใจเรื่องความสัมพันธ์ของเกย์ที่มีความเติบโตขึ้น ความรักของเกย์ที่อยู่ในช่วงมหาวิทยาลัยตอนปลาย เริ่มเป็นผู้ใหญ่ตอนต้น ซึ่งก็เป็นช่วงเวลาที่มีความใกล้เคียงกับเราตอนนั้น รวมถึงมีการบันทึกความสัมพันธ์ของเกย์ในยุคนั้นที่เป็นไปอย่างหลบซ่อน แต่พอปัจจุบันสังคมเปิดกว้างขึ้น เราก็เคลื่อนความสนใจไปสู่ประเด็นอื่นต่อ”
        นุชี่เปรยถึงแนวคิดในการทำงานของเธอ นั่นคือ ‘การบันทึก’
        บันทึกชีวิตมนุษย์ บันทึกความสนใจของคนทำลงไปในภาพยนตร์ สำหรับนุชี่ สิ่งเหล่านี้เหมือนเป็นคอลเลคชั่นรวมสิ่งน่าสนใจที่เธอการันตีกับตัวเองแล้วว่า นอกจากจะเป็นสิ่งที่มีคุณค่าให้จดจำ ยังชวนให้อยากทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งอีกต่างหาก เช่น ประเด็นสมรสเท่าเทียม แล้วจึงตามมาด้วยประเด็นการรับเลี้ยงบุตรบุญธรรม หรือประเด็นเรื่องคำนำหน้าชื่อ การต่อสู้ของประชาชน และผลลัพธ์ที่ทุกฝ่ายได้รับ เป็นต้น
        “เราพยายามบันทึกให้ได้มากที่สุด เชื่อมโยงให้มันสอดคล้องกัน สิ่งหนึ่งที่เราจะใส่เข้าไปคือ สิ่งที่เราคิดว่ามันสมควรถูกบันทึก โดยที่ยังมีความกลมกลืนอยู่ในโครงสร้างภาพยนตร์เรื่องนั้น เพื่อไม่ให้มันกลายเป็นส่วนเกิน หรือจุดบอดของเรื่อง
        “เรามีจุดมุ่งหมายอยู่แล้วว่า อยากเล่าอะไรบ้าง ต้องคิดพล็อตที่เอื้อต่อการใส่สิ่งเหล่านี้เข้าไป สร้างตัวละครที่พูดข้อความเหล่านี้ หรือไปพบเจอเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เราต้องการให้พบเจอได้ และเป็นไปด้วยความน่าเชื่อว่า เขาจะทำเช่นนี้” นุชี่เล่าถึงการนำแนวคิดมาเข้าสู่กระบวนการทำงาน
        อีกมุมหนึ่ง หนังของเธอไม่ได้บันทึกไว้เพียงความสนใจ แต่ยังบันทึกยุคสมัยที่สื่อหนังและซีรีส์ในไทยยังไม่ถูกตีตลาดด้วยคำว่า ‘วาย’ และการผลิตสื่อที่ว่าด้วยความเป็นเกย์ยังคงต้องพึ่งพาความใจกว้างของคนอยู่ระดับหนึ่ง ว่ากันง่าย ๆ คือ การที่ผู้ชายคนหนึ่งจะรับบทเกย์นั้นนับว่าเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย
        “ตอนทำเรื่องตามสายน้ำ เราหาคนมาแคสต์ยากมาก ผู้ชายจะคิดแล้วว่า ‘มาเล่นบทเป็นเกย์เหรอ’ ‘จะเล่นได้เหรอ’ ถึงขั้นอี๋ก็มี บางคนใจกว้างหน่อย อยากเล่น แต่ก็ไม่กล้า เกิดฉายออกไปแล้วคนจำได้ว่าฉันมาเล่นบทแบบนี้ มันจะกระทบการใช้ชีวิต หรือกระทบหน้าที่การงาน ซึ่งก็ไม่รู้ว่าจะเกิดขึ้นจริงหรือเปล่า แต่เขาไม่สบายเนื้อสบายตัวที่จะมาเล่นบทนี้” นุชี่เล่าถึงความยากลำบากของคนทำหนังในยุคนั้น
        อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาเปลี่ยน ความคิดคนย่อมเปลี่ยน เมื่อเวลาล่วงเลย ความคิดคนย่อมงอกงาม หนังยาวเรื่องแรกของนุชี่อย่าง ‘อนธการ’ ได้แสดงให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ผู้ผลิต ตัวชุมชน และผู้รับชมร่วมสร้างกันขึ้นมา เพราะการได้ กันต์-อรรถพันธ์ พูลสวัสดิ์ และ โอบ-โอบนิธิ วิวรรธนวรางค์ ซึ่งเป็นนักแสดงวัยรุ่นดาวรุ่งในตอนนั้นมาร่วมแสดงก็ทำให้นุชี่พูดออกมาได้อย่างเต็มปากว่า ‘การแคสต์นักแสดงไม่ใช่เรื่องยากอีกแล้ว’
        ถ้าจะให้เห็นภาพยิ่งกว่านี้ ‘มะลิลา’ ของนุชี่ที่ว่าด้วยความสัมพันธ์แบบชายรักชาย ศาสนา และการทำบายศรี คงไม่มีใครคาดคิดว่าตัวละครเอกของเรื่องจะรับบทโดย เวียร์-ศุกลวัฒน์ คณารศ หนึ่งในดาราไทยที่มีภาพลักษณ์ของความเป็นผู้ชายเอามาก ๆ คนหนึ่ง
        “พอมีหนังแบบนี้ออกไปในสังคม คนที่ได้ดูก็จะมีความเข้าใจมากขึ้น ได้เห็นว่าเกย์เป็นยังไง เขาก็มีความเป็นมนุษย์นะ แล้วพอเริ่มทำแนวนี้มากขึ้น คนก็เริ่มเห็นตลาด นายทุนเริ่มเข้ามาทำ คนก็มีโอกาสได้ดูมากขึ้น เข้าใจมากขึ้น
        “เพราะมองย้อนกลับไป การที่ผู้ชายแสดงความรักต่อกันในที่สาธารณะ คนมองว่าน่าเกลียด แต่ตอนนี้พอเราเห็นเด็กผู้ชายสองคนเดินจูงมือกัน มันกลายเป็นความน่ารัก บางคนอาจจะไม่ได้ชอบ แต่ว่าคนที่ยอมรับได้ก็ต้องมีมากขึ้นเรื่อย ๆ นี่คืออิมแพ็คของสื่อภาพยนตร์และซีรีส์ ศิลปะมีส่วนในการเปลี่ยนแปลงสังคมได้ อันนี้เราเห็นกันชัดเจนเลย มันเร็วมากนะ 20 กว่าปีเอง”
        เธอจบบทสนทนาด้วยความเชื่อว่า ศิลปะเปลี่ยนแปลงโลกใบนี้ได้แน่นอน

ผลงานที่ภาคภูมิใจ

Title of Work

Erotic Fragments No.1,2,3

Year or Product

2012

Title of Work

Forbidden

Year or Product

2021

ตัวอย่างซีนภาพยนตร์

ชื่อผลงาน

ตามสายน้ํา

Title of Work

Down the River

ปีที่สร้างผลงาน

2547

Year or Product

2004

ชื่อผลงาน

มะลิลา

Title of Work

Malila The Farewell Flower

ปีที่สร้างผลงาน

2561

Year or Product

2018

ชื่อผลงาน

เขา...ไม่ใช่ผม

Title of Work

Not Me

ปีที่สร้างผลงาน

2565

Year or Product

2022

ชื่อผลงาน

อนธการ

Title of Work

The Blue Hour

ปีที่สร้างผลงาน

2567

Year or Product

2024

เนื้อเรื่องย่อ

ตั้มเป็นเด็กมัธยมที่ถูกเพื่อนที่โรงเรียนรังแกเป็นประจํา ที่บ้าน ตั้มไม่ได้รับการยอมรับจากครอบครัว และพ่อมักทําร้ายร่างกายตั้ม จนกระทั่งวันหนึ่ง ตั้มได้นัดเจอกับภูมิ เด็กหนุ่มลึกลับที่ตั้มรู้จักจากอินเตอร์เน็ต ทั้งสองคนได้นัดเจอกันที่สระว่ายน้ําร้าง และมีความสัมพันธ์กัน ภมู ิทําให้ตั้มรู้สึกถึงความอบอุ่นซึ่งเป็นสิ่งที่ตั้มโหยหาอยู่ตลอดเวลาและไม่เคยได้รับมันจากใคร เมื่อความสัมพันธ์ของทั้งคู่ดําเนินไป ตั้มได้เข้าสู่โลกที่อยู่กึ่งกลางระหว่างความฝันและความจริง ที่เต็มไปด้วยความมืด วิญญาณ และอันตราย จนนําไปสู่การก่ออาชญากรรมร้ายแรงที่สุดในชีวิตของเขา